الشيخ رسول جعفريان وديگران
240
نقد و بررسى منابع سيره نبوى (فارسى)
خلفا ، در نه مورد به صراحت از موسى بن عقبه نقل كرده است . محتمل است كه موارد نقل شده از طريق واقدى ، در اصل از كتاب موسى بن عقبه باشد . موارد مذكور عبارتند از : 1 / 108 ، 242 ، 246 ، 251 ، 255 ، 257 ، 260 ؛ 6 / 126 و 202 . 7 . محمد بن سعد ( م . 230 ه . ) در طبقات الكبرى 137 روايت از موسى بن عقبه نقل كرده است . وى در مواردى با عبارت « ذكر موسى بن عقبة في كتابه » به كتاب موسى بن عقبه نيز اشاره مىكند . « 1 » يا در مواردى ديگر ، هنگام ذكر نام اصحاب شركت كننده در جنگها با تعبيراتى چون : « و لم يذكره موسى بن عقبة في كتابه فيمن شهد بدرا » و يا « عمرو بن طلق بن زيد بن اميّه . . . و لم يذكره موسى بن عقبة في كتابه فيمن شهد بدرا » ، « و قيس بن خذافة بن قيس بن عدي . . . كان من مهاجرة الحبشية فى الهجرة الثانيه فى رواية محمد بن اسحاق و محمد بن عمر ، و لم يذكره موسى بن عقبة » و يا « خالد بن قيس بن مالك شهد العقبة مع السبعين من الأنصار فى رواية محمد بن اسحاق و محمد بن عمر ، و لم يذكره موسى بن عقبة » نشان مىدهد كه از كتاب وى استفاده كرده است . مواردى كه ابن سعد نوشته است : « لم يذكره موسى بن عقبة » ، عبارتند از : 3 / * « 2 » 72 ، 91 ، 119 ، 185 ، 300 ، 307 ، * 308 ، 309 ، 310 ، 311 ، 313 * 376 ، 377 ، 426 ، 432 ، * 437 ، 449 ، * 470 ، 468 ؛ 4 / 90 ، 93 ، 95 ، 96 ، 97 ، 100 ، 144 ، 145 ، 153 ، 154 ، 161 و 105 . مواردى كه ابن سعد به نقل از موسى بن عقبه به شركت افراد در جنگها اشاره كرده ، عبارتند از : 3 / 63 ، 125 ، 295 ، 297 ، 310 ، 311 ، * 318 ، 337 ، 344 ، 345 ، 346 ، 348 ، 350 ، 354 ، 375 ، 358 ، 263 ، 364 ، 365 ، 366 ، 367 ، 368 ، 369 ، 370 ، * 376 ، 387 ، 392 ، 395 ، 405 ، 406 ، * 407 ، * 408 ، 410 ، 411 ، 415 ، * 422 ، 427 ، * 429 ، * 432 ، 433 ، 434 ، 437 ، 444 ، 445 ، 449 ، 450 ؛ 4 / 87 ، 90 ، * 91 ، 95 ، * 105 ، 149 ، 153 ، 154 ، 161 ، 162 . رواياتى كه ابن سعد به نقل از موسى بن عقبه دربارهء صفات و اعمال پيامبر ( ص ) يا
--> ( 1 ) - و مطالب را از جمله به موسى بن عقبه و محمد بن اسحاق و هشام كلبى مستند كرده كه متأثر از روش محدثان است ( حمادى ، موارد البلاذرى عن الأسرة الأمويه ، ج 1 ، ص 142 ) و كسانى كه بلاذرى از آنان مستقيما و يا از نوشتههايشان مطالبى دربارهء امويان اقتباس كرده ، دو روايت به نقل از موسى بن عقبه ( همان ، ج 2 ، ص 800 ) ، و رواياتى كه سند بلاذرى به آنان ختم مىشود ، سه روايت است كه به موسى بن عقبه مىرسد ( همان ، ج 2 ، ص 881 ، 900 ، 901 ) ( 1 ) طبقات ، ج 3 ، ص 309 . ( 2 ) علامت ستاره ( * ) نشانهء آن است كه در صفحه مورد نظر نام چند صحابى آمده است .